Bericht uit de commissie huisarbeid.

Genève, van onze correspondent ter plaatse, Bart Verstraeten, Wereldsolidariteit.


Vrijdag 5 juni 2010. De voltallige commissie “domestic work” buigt zich voor de eerste keer over de conclusies die de IAO heeft opgesteld op basis van de twee rapporten die ze eerder had opgemaakt over huishoudelijk werk in de wereld. Het eerste rapport gaf al een overzicht van de stand van zaken rond huishoudelijk werk wereldwijd. Het tweede rapport gaf een overzicht van waar de lidstaten en hun sociale partners naar toe willen.

Uit dat rapport bleek al snel dat een meerderheid van landen wel degelijk een conventie, aangevuld met een aanbeveling wil. Zo stond het dan ook geformuleerd in de conclusies, helemaal in het begin.

Aangezien zowel overheden als werkgevers en werknemers amendementen mogen indienen op die conclusies, werd het afwachten wie dat simpele zinnetje zou willen veranderen. Kort voor 13h00 bekende India kleur. Ze wil geen conventie aangevuld met een aanbeveling; een aanbeveling volstaat! India kreeg daarin meteen de steun van de werkgeversgroep. De werknemersgroep gaf resoluut te kennen dit amendement niet te steunen.

Op zo een moment moet men op zoek gaan naar wat andere overheden denken. Velen hadden zich de twee dagen ervoor al gezegd dat ze wilden gaan voor die conventie en aanbeveling. Goed voor de vele aanwezige vertegenwoordigers van vakbonden, sociale bewegingen en NGO’s. Maar nu kwam het uur van de waarheid, het moment waarop ze zich heel duidelijk zullen moeten uitspreken ofwel voor ofwel tegen het ene of andere voorstel.

Het werd 13h en dus tijd voor de lunchpauze. Ideaal om meteen een aantal overheidsdelegaties aan te spreken en hen aan te moedigen om tijdens de namiddagsessie hun eerdere beloftes hard te maken en het amendement van India niet te steunen. Brazilië, zonder twijfel de meest uitgesproken voorstander van een conventie en aanbeveling, stelde ons meteen gerust. De Verenigde Staten, een andere kolos in de Amerikas, had ook al tijdens haar openingsspeech duidelijk gemaakt dat er een nieuwe wind waait in Washington: de VS zijn een totale supporter van een degelijke conventie en aanbeveling, waarin zelfs maatregelen mogen opgenomen worden voor mensen zonder papieren en kinderen. Stel je voor! Dus ook bij de VS delegatie goed en geruststellend nieuws: “we will support the convention and the recommandation”. Snel nog gezocht naar Zuid Afrika, dat de coordinatie voor de Afrikaanse landen verzorgde. Ook daar hetzelfde nieuws. Bij Bangladesh vangen we echter bot: geen zin in een conventie. Op de vraag of het niet belangrijk was om miljoenen vrouwen en kinderen degelijke rechtsberscherming te geven, of ze dat niet verdienden: een kort knikje met het hoofd. Niet dus.

Tijdens het eten snel overleg met de voltallige delegatie en de taken verdelen. Thiru en Br. Varghese gaan op zoek naar Sri Lanka, Filippijnen en Indonesie. Bart gaat met Pia en Jeanne op zoek naar de EU. Aangekomen aan de zaal waar de EU haar coordinatievergaderingen houdt, geeft iemand van de Europese Commissie ons de kans om het hoofd van de EU coordinatie te ontmoeten. We maken hem meteen duidelijk wat we willen. Hij bedankte vriendelijk voor de boodschap en zei dat er een consensus bestaat binnen de EU groep om de conventie te steunen. En stilletjes voegde hij eraan toe: consensus betekent niet unanimiteit, er zijn wel degelijk een aantal landen gekant tegen de conventie.

Lunchpauze over, iedereen terug verzamelen geblazen in de vergaderzaal van de commissie. De voorzitster richt zich tot de overheden en vraagt hen of ze het amendement van India kunnen steunen. De meeste landen in Latijns-Amerika, de groep van Afrikaanse landen, de VS spreken duidelijke taal: we steunen het voorstel niet. Bangladesh en de landen van de Gulf Cooperation Council (landen uit het Midden Oosten) steunen het voorstel dan weer wel.

Volgens de werkgevers redenen genoeg om een stemming af te dwingen. Stemmingen nemen niet dikwijls plaats op de arbeidsconferentie, het is de normale gang van zaken om met een consensus tot een goed resultaat te komen. Eigenlijk had de voorzitster het initiatief moeten nemen om met de respectieve groepen tot een consensus te komen, omdat er zich toch een duidelijke meerderheid aftekende die gekant was tegen het voorstel van India.

Maar dat initiatief werd niet genomen en dus kwam het tot een stemming. Sommige landen vroegen wel nog om een kort uitstel van 15 minuten zodat iedereen zich degelijk kan voorbereiden op de stemming. Een goed voorstel, want niet iedereen had duidelijk door waarover er precies moest gestemd worden. Dus van die tijd opnieuw dankbaar gebruik gemaakt om verschillende overheden duidelijk te maken dat de stelling die ter stemming voorlag de volgende was:

“De nieuwe international arbeidsnorm zou de vorm van een aanbeveling moeten aannemen”.

Gevolg: wie een conventie wil, moest dit voorstel wegstemmen. En dat was niet voor iedereen even duidelijk, dus die extra tijd kwam ons goed uit. Bij een aantal overheden was nog niet duidelijk wat ze eigenlijk het liefst wilden: Tsjaad, Senegal en de Maldiven. China wou aanvankelijk ook enkel een aanbeveling maar tijdens ons korte gesprek werd het duidelijk dat er een kentering was, dat maakte de Chinese vakbondsvertegenwoordiger me duidelijk met zijn bemoedigende knipoog. Binnen de EU moest nu ook iedereen kleur bekennen en zo werd duidelijk dat de dwarsliggers eigenlijk Nederland en het Verenigd Koninkrijk waren. Dus sprak Pia haar Nederlandse collega’s aan om met hun overheidsvertegenwoordiger te gaan praten. En zelf sprak ze nog kort met onze Belgische vertegenwoordiger. Thiru slaagde er nog in om Sri Lanka en de Filippijnen te spreken. Samen met Carmen en Marcos gaven we nog stemadvies aan Chili, Mexico enVenezuela.

En dan de stemronde: de spanning stijgt. Elk land wordt individueel opgeroepen. Balans: een meerderheid spreekt zich uit tegen het voorstel. Da’s al een groep gewonnen. Dan de werkgevers: iedereen voor het voorstel. Te verwachten. En dan de werknemers: iedereen tegen. Te verwachten. Het wordt dan nog even wachten op het finale resultaat. En jawel, de voorstanders van de conventie winnen het pleit – het voorstel is officieel weggestemd. Een golf van vreugde rolt door de zaal, opluchting op de banken van de werknemers, sociale bewegingen en NGO’s en bij heel wat landen. De zitting wordt gesloten, en wij...tja, wij waren dolgelukkig. De eerste slag is binnen!


Het is in de zaal niet toegelaten om te applaudiseren. Meteen nadat de uitslag van de stemming werd meegedeeld is er luid applaus op de werknemersbanken en bij de regeringen. Ook de twee Belgen op de eerste rij kunnen het niet laten.

Hoera voor het duurzaam ondernemen (X 3)

De eerste werkweek van de Commissie Werkgelegenheid zit er op. Dat was over en weer “shuttlen” van het Paleis van de Verenigde Naties, naar het Internationaal Arbeidsbureau, waar de Commissie voor de Toepassing van de Normen vergadert. Want daar moesten conclusies worden getrokken uit een expertenrapport over de toepassing van de werkgelegenheidsnormen van de IAO in de Lidstaten. Met centraal daarbij de Conventie nr. 122 over de werkgelegenheid.

Die conclusies moesten dan gisteren, vrijdag, worden ingebracht in de Commissie Werkgelegenheid. Dat moet je letterlijk nemen. De voorzitter en de twee woordvoerders van de sociale partners (Luc Cortebeeck voor de werknemers) stapten gisteravond in de Commissie Werkgelegenheid af met hun conclusies. Veel hadden ze gemeenschappelijk niet te vertellen. Met de werkgevers was in de Commissie Normen niet veel verder geraakt dan een oproep aan de achterblijvende Lidstaten om de Conventie 122 te ratificeren en effectief toe te passen. En – al voorzichtiger – de vraag om ratificatie en toepassing van Conventie 142 over opleiding en de Conventie 181 over de private werkgelegenheidsbureaus in overweging te nemen. Ratificatie van de oude Conventie 88 over de publieke werkgelegenheidsdienst mocht er zelfs niet bij. Want die vinden de werkgevers gedateerd, wellicht onder druk van de private werkgelegenheidsbureaus.

Met zo weinig gemeenschappelijks kwam het gewicht dan ook te liggen op de aanvullende verklaringen van Ed Potter voor de werkgevers en Luc Cortebeeck voor de werknemers. Waarom normen ?, stelde Luc. Omdat het over rechten gaat. In deze het recht op arbeid. Zonder normen geen rechten. Bedrijfsethiek mag. Moet zelfs. Maar kan de normen niet vervangen. Geen recht op arbeid dus zonder normen voor het werkgelegenheidsbeleid en voor het concrete handelen van de werkgevers. Dat viel kennelijk behoorlijk in de smaak op de werknemersbank van de Commissie Werkgelegenheid. Althans te horen aan het spontane applaus van die kant. Aan de overzijde gegrom op de werkgeversbank. Die gooien het belang van de werkgelegenheidsnormen wel niet weg. Maar zien de werkgelegenheid toch vooral komen van duurzaam ondernemen.

Dat werd hier vandaag, zaterdag, in het slotdebat van de eerste week, mooi samengevat. Sharon Burrow, woordvoerster van de werknemers in de Commissie Werkgelegenheid (en daarbuiten zowel voorzitter van ACTU, de Australische vakbond, als van het IVV, de wereldvakbond) herinnerde nog eens aan de enorme uitdaging om de komende jaren wereldwijd 300 miljoen jobs te creëren. No problem, stelde de madam van de werkgevers. Dat vergt maar drie zaken: “sustainable enteprises, sustainable entreprises, sustainable entreprises”.

Werkgelegenheidsnormen mogen, als ze maar niet de investeringen en de productiviteitsverhoging belemmeren. Bijzonder teleurstellend na een week waarin Sharon Burrow – in opperbeste vorm – het onderste uit de kast had gehaald om de werkgevers toch een beetje mee te krijgen in de richting van de werknemers. Dat is vooral richting een nieuwe aanbeveling van de IAO, om te pleiten voor meer samenhang tussen het economisch-financiële beleid en het werkgelegenheidsbeleid. Die samenhang is in het begin van het financiële crisis aardig gelukt. Wereldwijd wilde men niet de fouten van de Grote Depressie van de jaren ’30 herhalen. Met al bij al zware inspanningen om het verder wegzakken van groei en werkgelegenheid te voorkomen. Anderhalf jaar later lijkt dat allemaal vergeten, nu de landen zich overhaast in een budgettaire sanering storten. Vooralsnog geven de werkgevers niet thuis. Niks van een nieuwe aanbeveling. Al IAO-instrumenten bij de vleet. Inmiddels krijgt die nieuwe aanbeveling voor meer coherentie wel steun van een aantal Europese landen. Te zien hoe dat zich verder ontwikkelt. Na het weekend.

Maandagochtend start het redactiecomité om de ontwerpconclusies voor te bereiden. Zoals alles hier op de IAO in tripartiete samenstelling. Met slechts vijf vertegenwoordigers op elke bank. En met ook hier een zitje voor het ACV. U hoort er dus nog van, uit de eerste hand.

Jeanne Devos, a woman for all seasons

In de ACV delegatie in Genève zat voor mij een grote verrassing: Jeanne Devos zit zowaar in onze ACV-delegatie. Samen met Pia Stalpaert vertegenwoordigt Jeanne het ACV in de commissie rond huisarbeid.

Wie Jeanne Devos niet kent, kan er misschien wikipedia even op naslaan. Of googelt u maar even op de National Domestic Workers Movement. Of op zusterjeannedevos.org. Heel in het kort: Jeanne Devos verdiende meer dan haar sporen door haar inzet voor de huisarbeidsters in India en haar inzet voor de armen in Mumbai. In 1963 vertrok ze als Vlaamse missiezuster – met de boot duurde dat toen 28 dagen – naar India om er te werken in het instituut voor doven en blinden van de zusters van de jacht. Drie jaar later startte ze een studentenbeweging op die sensibiliseerde voor de rechten van de armsten. Van de studentenbeweging ging het naar de huisarbeidsters: op een dag bracht ze een groep van zes piepjonge thuisarbeidsters bij elkaar. En van daar ging het verder.

Ze trok zich het lot aan van kinderen uit arme dorpen die om te overleven via tussenpersonen als huisarbeidster naar de steden werden gebracht. En daar vaak in erbarmelijke omstandigheden, rechteloos en schaamteloos werden uitgebuit als huisslaafjes. Vanuit dat eerste groepje ontstond een hele beweging, inmiddels actief in 23 staten van India, een beweging die opkomt voor de rechten van huisarbeidsters, efficiënt actie voert tegen slavernij en andere uitwassen van de thuisarbeid.

Die beweging is er inmiddels een om 'u' tegen te zeggen, met sterke kernen van militantengroepen, met een netwerk van contacten in de dorpen en steden, die slachtoffers van misbruik helpen en opkomen voor hun rechten. Een waardig loon, een beschermd statuut, bescherming tegen uitbuiting en misbruiken, tegengaan van kinderarbeid, … Intussen is die national domestic workers movement die ze aanstuurde als nationale coördinator een massabeweging geworden.
Niet te beroerd om af en toe wat tegen de schenen te stampen van machthebbers als dat nodig is. Kritisch over de kerk. Een principiële keuze voor de zwaksten. Niet enkel caritas, maar opkomen voor rechtvaardigheid hier en nu. Een harde werker. Een beroepsagitator, om het met Paul Vandenboeynants te zeggen. De gave van het woord, van de inzet, van de bewogenheid, de gedrevenheid. En de redelijkheid om tot resultaten te komen. Met een lange lijst van resultaten in diverse Indiase deelstaten: minimumlonen voor huisarbeidsters, verbod op kinderarbeid. Acties voor een rechtvaardig loon, voor een leefbare arbeidstijd.

De laatste jaren vindt Jeanne Devos, inmiddels 75 jaar jong maar vinnig en strijdbaar als een Hagelandse pony, ook in België wat meer erkenning en bekendheid voor haar werk. Een tournee langs KAV –afdelingen, een opgemerkte passage op het ACW en LBC congres, binnenkort een toer langs ACV-organisaties en op het nationaal congres, genomineerd als grootste Belg, genomineerd voor de Nobelprijs van de vrede. En kersvers ereburger van de stad Leuven.
Die Jeanne Devos was uiteraard de geknipte madam om samen met Pia Stalpaert vanuit het ACV deel te nemen aan de commissie op de ILO die hier werkt aan een conventie én een aanbeveling op wereldniveau rond de erkenning van huisarbeid. Pia, gepokt en gemazeld in het Belgisch vakbondswerk van die sector; Jeanne niet te kloppen in datzelfde werk in een ander continent.

Volgens mij wordt het een goede conventie en een sterke aanbeveling.

De start van de commissie thuisarbeid

Vandaag is de conferentie echt van start gegaan. Ook de commissie rond domestic work is gestart. Tijdens de eerste officiële vergadering werden de voorzitters van iedere groep - regeringen, werkgevers en werknemers - benoemd.Ik weet niet of het toeval is, maar het is bij ons zeer Aziatisch getint.

De voorzitter voor de regeringen is van de Filipijnen, de voorzitter van de werkgeversgroep komt van Bangladesh en onze voorzitter van de werknemersgroep is van Singapore. Deze namiddag konden de voorzitters van iedere groep hun inleidende speech geven.

De werkgevers hebben onmiddellijk de toon gezet. Zij zijn tegen een conventie voor domestic workers, want te veel regelgeving zou alleen maar leiden naar een vermindering van de tewerkstelling, of zou volgens hen de deur openzetten naar de meer informele circuits.Maar dit verhaal kennen we natuurlijk wel.

Onze voorzitter Halima Jakob, vakbondsvrouw en senator in Singapore, is in de tegenaanval gegaan. Zij heeft er vooral op gewezen dat wij dit jaar en volgend jaar een historische vergissing kunnen rechtzetten. Wij kunnen in onze werkgroep geschiedenis schrijven. Huisarbeiders kunnen via een conventie eindelijk het respect krijgen dat zij verdienen. Zij moeten aanzien worden als werknemers, zij moeten net zoals alle andere werknemers die werken voor hun brood, recht hebben op een eerlijke verloning, rustdagen en recht op sociale zekerheid. In tegenstelling tot wat sommige werkgevers of regeringen denken, word je niet als huisarbeider geboren. Je bent er niet om te dienen, maar om je brood te verdienen.

Daarom mogen huisarbeiders niet uitgesloten worden van alle bestaande conventies. Halima Jakob wees ook op de verantwoordelijkheid van de regeringen. Ook domestic workers zijn burgers van hun land. Zij moeten door hun regeringen beschermd worden tegen slavernij en uitbuiting.

Na een daverend applaus, vooral van de tientallen domestic workers in de zaal, kwamen de regeringen aan het woord. Enkelen zijn voorstander van een goede reglementering, anderen zullen nog moeten overtuigd worden. Het worden sowieso spannende dagen. Waarin wij vanuit alle continenten samenwerken en mensen proberen te overtuigen van de noodzaak van een goede reglementering voor domestic workers.

De aanwezigheid van de vele domestic workers geeft aan de onderhandelingen een extra dimensie. Deze vrouwen voelen zich eindelijk ernstig genomen. Hun enthousiasme is voor ons een extra motivatie.

Boeman Europa

Vandaag is ook de commissie werkgelegenheid van start gaan. Of zoals dat hier heet: de Committee for the Strategic Objective for Employment. Dat verwijst naar de strategische objectieven van de Internationale Arbeidsconferentie(IAO). Twee jaar geleden keurde de Internationale Arbeidsconferentie de baanbrekende Verklaring over Sociale Rechtvaardigheid goed. Een antwoord op de sociale dimensie van de globalisering. Wat laat, maar tegelijk mooi op tijd, net voor het uitbreken van de financiële crisis. Vier strategische objectieven in die Verklaring: werkgelegenheid, sociale bescherming, normen (minimumregels dus) en sociale dialoog. En met ook de afspraak dat regelmatig de balans zou worden opgemaakt voor die vier thema’s. In het IAO-jargon heet dat nu het “recurrente item”. Te beginnen met werkgelegenheid.

Dat recurrente item heeft vanaf dit jaar ook zijn effect op de commissie voor de toepassing van de normen. Die bespreekt elk jaar, vooraleer ze een aantal probleemlanden bekijkt, een algemene expertenstudie naar de wereldwijde toepassing van bepaalde IAO-normen. Dat is de “étude d’ensemble”. Afspraak is nu dat die studie vanaf dit jaar elke keer zou aansluiten bij het “recurrente item”. Zodat je op deze Conferentie een dubbele discussie krijgt over de werkgelegenheid: in de commissie werkgelegenheid én in de commissie normen. Niet zomaar parallel. Want vrijdag in de vooravond ontvangt de commissie werkgelegenheid een tripartiete afvaardiging vanuit de commissie normen. Met dan uiteraard Luc Cortebeeck voor de werknemersgroep. Die delegatie komt de conclusies presenteren van de besprekingen over werkgelegenheid in de commissie normen. Hopelijk in consensus. Zo niet in verdeelde slagorde.
Omwille van dat dubbelproces daarom ook deze ochtend al overleg in de werknemersgroep, om goed af te stemmen wat in de beide commissies moet gebeuren. Voor een deel nog wat tasten en zoeken. Iedereen is wat onwennig in de nieuwe benadering. Maar met de vaste wil om de regeringen te confronteren met de dubbelspraak: wel de volledige werkgelegenheid onderschrijven, maar tegelijk een economisch of budgettair beleid voeren dat daarop haaks staat.

Dat laatste kwam al snel centraal te staan in de openingsstatements in de commissie werkgelegenheid deze namiddag. Opvallend hoe de wijde wereld, althans langs werknemerskant, zich bijzonder veel zorgen maakt over het versnelde saneringsbeleid in de Europese landen. Want een drastische, synchrone opkuis van de overheidsfinanciën, onder de terreur van de financiële markten, dreigt het prille herstel te fnuiken. Het maakt het nog hallucinanter vanuit het thuisfront te horen dat deze week van de Belgische verkiezingscampagne vooral in het teken staat van wie het snelst en het meest wil saneren.

De Belgische regering gaf in de commissie werkgelegenheid tegengas tegen een versnelde sanering en bepleitte dat recht zou worden gedaan aan de toekomstige conclusies van de commissie normen. Dat viel bij de werknemersgroep in goede aarde. En het is de verdienste van Josly Piette, de Belgische delegatieleider.

Josly, a man for all seasons

Wie de foto van de Belgische delegatie tijdens de openingssessie bekeek, heeft het allicht al opgemerkt. Ook Josly Piette is lid van de Belgische delegatie.

En niet zomaar een lid: Josly is dit jaar de chef van de gehele Belgische delegatie op de ILO conferentie. Josly aan u voorstellen hoeft allicht niet: hij was de vorige Minister van Arbeid in de beginperiode van deze legislatuur toen de regering Leterme maar niet van start raakte. Onder meer de wet waarmee de werknemersvertegenwoordiging in KMO’s werd geregeld, loodste hij door het sociaal overleg en door het parlement. Maar Josly was ook voordien al een Bekende Belg: jarenlang was hij als algemeen secretaris van het ACV onze Franstalige numero uno.

Alle nationale delegaties in de internationale arbeidsorganisatie hebben een delegatieleider die verantwoordelijk is voor de gehele tripartite afvaardiging. België heeft de goede gewoonte om die functie bij beurtrol toe te wijzen aan iemand die zijn sporen verdiende in het sociaal overleg. Dit jaar werd Josly door de Belgische regering aangewezen als delegatieleider.

De eerste dag

Gisteren 1 juni was het hier in Genève vooral een dag van procedures. Dat komt omdat de ILO-conferentie is samengesteld uit drie groepen die elkaar voor de eerste keer onmoeten bij het begin van de conferentie. En het dan liefst snel eens moeten worden over wie welke commissie gaat voorzitten, hoe de delegaties verdeeld worden, wie in welke commissie gaat zetelen. En vermits er niet één wereldvakbond is die dat allemaal vooraf kan regelen, wordt dat op de conferentie afgesproken. Met op dinsdagvoormiddag een bijeenkomst van ITUC waar met de leden van ITUC afgesproken wordt wie zal worden voorgedragen voor welke commissie.

Maar ITUC is langs vakbondskant niet de enige, zij het wel de grootste internationale speler. Er zijn ook de Chinese vakbonden, de Cubaanse en Venozolaanse die hun eigen overlegstructuur hebben. In de namiddag was er dan een eerste bijeenkomst van de gehele werknemersgroep, met àlle vertegenwoordigers van vakbonden van de hele wereld en van alle strekkingen.

Daar werd ook Luc Cortebeeck terug verkozen als voorzitter van de werknemersgroep in de Commissie voor toepassing van de normen. Dat gebeurde met applaus en op voordracht van de Columbiaanse vakbonden. Die commissie van de normen is zonder meer de belangrijkste commissie van deze conferentie. Het is de commissie die toekijkt op de naleving van de normen door al die lidstaten. En landen op het matje roept.

Zonet, het is nu woensdagmorgen, was er de eerste officiële plenaire openingsbijeenkomst van de ILO-conferentie. Een enorme zaal, met delegaties uit àlle landen. Met de formele goedkeuring van al die voordrachten zodat de conferentie eindelijk van start kan. Net als vorig jaar was er eerst nog een manifestatie van Iraanse betogers die op het podium klommen met een oproep om de Iraanse delegatie uit de ILO te zetten. En foto’s droegen van vermiste politieke gevangenen.
Binnen een kwartier gaat mijn commissie over Aids van start. Wordt vervolgd.