Wat schort er dan? (ILO-missie in Turkije 5)

In bijdrage 3 kon u al lezen dat het grootste aantal werknemers tot de openbare sector behoort. Meer dan 450 000 ambtenaren mogen zich echter niet aansluiten bij een vakbond. Ook kunnen ze niet over hun arbeidsvoorwaarden onderhandelen.

Werknemers met een tijdelijk contract mogen niet toetreden tot een vakbond. Om lid te worden moet je dit (tegen vergoeding) laten betekenen door een notaris, alle gegevens moeten daarna doorgegeven worden aan de overheid. Men moet tien jaar in een bepaalde onderneming werken en de Turkse nationaliteit hebben om vakbondslid te kunnen worden. Er zijn vele voorbeelden van discriminatoire behandeling van vakbondsleden door werkgevers en er zijn zelfs vele ontslagen om die reden, ondanks een zogenaamde wettelijke bescherming.

Om vergaderingen en betogingen te organiseren moet je de toelating hebben van de provinciegoeverneur. De politie moet toegelaten worden, ook op de interne vergaderingen. De vergaderingen moeten in het Turks doorgaan, niet in de streektaal. Niet werken binnen de regels kan leiden tot opheffing van de organisatie en zware (gevangenis)straffen voor de leiders.

Om te kunnen onderhandelen in een onderneming moet een vakbond 50% + 1 leden hebben binnen het bedrijf en bovendien ook nog 10% binnen de betrokken sector nationaal. Dus enkel één organisatie kan de onderhandeling voeren. Door de overheid worden de gegevens over vakbondslidmaatschap bewust verminderd om onderhandelingen onmogelijk te maken.

Bij syndicale acties wordt zwaar ingegrepen door de politie. De beelden van het optreden van de politie tegen de 1-mei bijeenkomsten in Istanboel worden jaarlijks over de hele wereld uitgezonden. Collectief opkomen voor uw mening wordt vlug aanzien als het verstoren van de openbare orde.

In de publieke sector is het officieel niet toegestaan te staken. Solidariteitsstakingen, algemene stakingen, langzaamaanacties en bedrijfsbezettingen kunnen niet. Stakingen over het niet toepassen van cao's zijn verboden. Deelnemen aan niet toegelaten stakingen kan tot gevangenisstraffen leiden.

Enkel 4 tot 5 mensen mogen piket vormen, er mogen geen tenten gezet of spandoeken gebruikt worden om aan te geven waarover de staking gaat. Niet-leden mogen niet staken. Minstens 30 vaste werknemers moeten bij staking in het bedrijf toegelaten worden. In vele ondernemingen haalt men dit getal niet, gezien de meeste mensen een tijdelijk contract hebben. Stakingen worden in de praktijk dus zo goed als onmogelijk gemaakt.

De overheid komt tussen in de uitwerking van de statuten en de werking van vakbonden.

(Bron: Internationale Arbeidsorganisatie Genève en Internationaal Vakverbond Brussel.)
Wordt vervolgd.

Waarom deze missie? (ILO-missie in Turkije 4)

De stukjes die voorafgaan, zijn er niet zomaar voor de mooie woorden. Ze schetsen de omgeving en geven de sfeer weer waarbinnen de sociale verhoudingen zich afspelen. Over Turkije is publiek erg weinig geweten, ook al bezoeken massa's Belgen en andere Europeanen dit mooie land. Wanneer een zogenaamde 'high-level mission' ter plaatse afstapt, dan heeft dat zijn redenen. Vanuit de 'International Labour Organisation - de ILO' of de Internationale Arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties werd dit type missie slechts voor de derde keer uitgestuurd. De vorige missies van hetzelfde type vonden plaats in Colombia (2005) en Guatemala (2009). Ook al mag je de toestand in deze landen niet met deze van Turkije vergelijken, toch is de situatie ook hier sociaal erg zorgwekkend.

De beslissing over de missie werd genomen door de voltallige Internationale Arbeidsconferentie in juni 2009. Vastgesteld werd dat het niet goed loopt met de vrijheid van vereniging en het recht om vrije vakbonden op te richten; anders gezegd: dat je niet zonder risico vakbondslid wordt in Turkije. De andere regeringen vonden het in meerderheid prima een missie te sturen, maar wilden er zelf niet bij betrokken worden, gezien de Europese Unie onderzoekt of Turkije aan de voorwaarden voldoet om tot de Europese Unie toe te treden. Het sociale 'chapter 19' (met onder meer de toepassing van de ILO-conventies en het Europees sociaal charter) is in onderzoek en het is logisch dat de Europese lidstaten geen rechter en partij wilden zijn. Het waren dus dhr. Ed Potter, mijn Amerikaanse werkgeverscollega en ik die de delegatie leidden, sterk ondersteund door mevr. Cleopatra Doumbia-Henry, de directrice van het 'standardsdepartment' van de Internationale Arbeidsorganisatie uit Genève die op haar beurt vergezeld werd door een 'legal officer' en door het ILO-bureau van Ankara. Dat de Turkse regering niet tuk was op de missie werd duidelijk door het vele voorafgaande diplomatieke werk dat nodig was om de missie echt te laten doorgaan. Uiteindelijk lukte het een korte missie te sturen, vorige week van 2 tot en met 5 maart 2010. De missie was heel intensief, met lange dagen en heel korte nachten en ze verliep vooral heel moeilijk.

Het andere Turkije (ILO-missie in Turkije 3)

Ankara, de hoofdstad ligt in centraal Anatolië. Er heerst een landklimaat, dat zouden de delegatieleden geweten hebben. Zon bij het aankomen, maar helemaal niet het aangename lenteweer wat je daar nu spontaan verwacht. Een koude doordringende noordoostenwind was overheersend en de missie eindigde in de plensende regen. Nog iets meer landinwaarts ontspringen de Tigris en de Eufraat, de rivieren waartussen de auteurs van het "Oude Testament" het "Aards Paradijs" hebben bedacht. De stromen lopen door naar Syrië en Irak en vormen daar het rijke oude "Tweestromenland." Die positieve beelden hebben we niet meer voor ogen wanneer we aan Irak denken. Maar in Turkije zie je wel al vanuit het vliegtuig hoe onder meer de streek rond Ankara mooi bewerkt is. Eén derde van het land wordt gecultiveerd. Het landschap is totaal verschillend van de kuststreek, niet zo bergachtig maar meer golvend, onze Ardennen, maar dan met heel weinig bomen. Bruine vruchtbare grond, niet het okergeel van de woestijnlanden iets verderop. Op sommige heuvels ligt zelfs wat sneeuw.

Ankara ligt ver van alles, in "the middle of nowhere", geen zee, en tot heel ver in de omgeving, geen andere steden. Er liggen mooie vlakke autowegen, ook in de stad is de kwaliteit van de wegen goed. Wat een verschil met onze door de winter geteisterde heirbanen. Er wordt flink gebouwd aan kleurrijke en verzorgde appartementsgebouwen. Er zijn verzorgde winkelstraten. Het is een grote stad, met 3,5 miljoen inwoners. Als ik het lege binnenland overvlieg, vraag ik me af waar die 72 miljoen Turken wonen. Maar die hebben natuurlijk de kusten opgezocht en die hebben ze in overvloed.

23 miljoen mensen behoren tot de actieve bevolking. De informele economie is iets belangrijker dan de formele en van de officieel geregistreerde werknemers werken er meer in de openbare dan in de privé-sector. Het land wordt voorbereid op moderne tijden, een groot deel van de verstaatste economie wordt geprivatiseerd. Dat verloopt niet zonder horten en stoten. Ook dat aspect zouden we tijdens de missie ontmoeten. Het land wordt op zijn westers geïndustialiseerd, de ondernemers kijken met veel verwachting naar de Europese markt. Is Europa dan toch dichtbij?

Lekenstaat (ILO-missie in Turkije 2)

Mustafa Kemal Atatürk stichtte in 1923 het moderne seculiere Turkije met als belangrijk kenmerk een strikte scheiding tussen de Islam en de staat. De huidige meerderheid, de conservatieve AKP (Gerechtigheids- en Ontwikkelingspartij) staat met eerste minister Erdogan echter wel dichter bij de Islam en dat leidt soms tot spanningen, vooral met het leger, dat zich als de behoeder ziet van de lekenstaat. Voor twee weken werden 40 militairen opgepakt door de politie, zij worden ervan verdacht een staatsgreep te hebben beraamd. In 1960, 1971 en 1980 waren er al staatsgrepen. Een ander probleem is de plaats van de Koerden, de Turken zeggen dat zij binnen het politieke systeem een plaats krijgen. Maar de Koerdische PKK wil ronduit een onafhankelijke staat. Deze week zijn in ons land een aantal Koerden opgepakt die verdacht worden te behoren tot de terroristische vleugel van de Koerdische onafhankelijkheidspartij PKK. 5000 Koerden (uit gans Europa) protesteerden gisteren in Brussel tegen hun aanhouding.

De politieke spanning in Turkije is duidelijk dreigender dan het gehakketak tussen Vlamingen en Walen bij ons. Die zorgt dus voor een permanent gevoel van wantrouwen tussen regering en leger, tussen politiek en het middenveld, tussen Koerden en Turken, tussen politiek en pers ... . En wantrouwen is niet de beste basis om tot een echte vrijheid van vereniging te komen en dat zouden wij merken tijdens deze missie.

Fotoland (ILO-missie in Turkije 1)

Turkije was voor ons in onze kinderjaren een ver en vooral een vreemd land. Inmiddels kunnen heel wat Belgen er zich iets bij voorstellen. Sedert in betere tijden het Belgisch toerisme de Middellandse Zee overstak om in massa neer te strijken aan de kusten van Izmir, Kusadasi of Antalliah, hebben we een beeld van afwisselend overbebouwde kuststeden en gelukkig hier en daar nog betoverende plaatsen. De Aya Sofia, de Blauwe Moskee of de Bosporus zijn, sedert de citytrips ook Istanboel aandoen, op veler netvlies gebrand. Efeze, Aspendos en Sagalassos hebben menig liefhebber van de oudheid en de archeologie kunnen bekoren. De rijke geschiedenis van de Hettieten, de Armeniërs, de Grieken, Romeinen tot de Ottomanen verrast velen. Omdat deze voor een groot deel ontbrak in onze geschiedenisboeken en vooral omdat, meer dan we vroeger dachten, een stuk van onze geschiedenis zich daar afspeelt. Historisch, maar ook geopolitiek, economisch en sociaal zou de toetreding van Turkije tot de Europese Unie positief kunnen zijn. Is Turkije er klaar voor? Die vraag zou meermaals terugkomen tijdens deze missie.